XML en Analytische Wijsbegeerte

XML, en tegenwoordig XBRL wordt gezien als de methode om in de toekomst systemen van verschillende bedrijven  en / of overheid aan elkaar te koppelen. Duizenden(!) comités zijn bezig om deze interfaces te standaardiseren, en de gemeenschappelijke taal daarvoor is XML.  Eén van die duizenden  gemeenschappelijke talen is XBRL, op zich zijn met XBRL ook al honderden commissies bezig.
Ons advies is al die standaardisatie inspanningen met een grote korrel zout te nemen, er met interesse kennis van nemen, maar er vooral geen tijd  aan te besteden: semantiek kan maar heel beperkt worden gestandaardiseerd. 

Filosofische Onderzoekingen Wittgenstein
De Filosofie - Analytische Wijsbegeerte - houdt zich onder andere met de vraag bezig of de wereld te ordenen en eenduidig te beschrijven is. De beroemde filosoof Wittgenstein is op dit punt de erkende autoriteit. In zijn zijn eerste boek (Tractatus 1922) deed hij - vanuit de logisch positivistische methode - nog een poging uit te leggen hoe de wereld via taal geordend kon worden. In zijn tweede boek (Filosofische Onderzoekingen 1953) gaf hij  volmondig toe dat het niet kon, en dat zijn eerste boek een vergissing was: In het bloemrijke taalgebruik van een filosoof formuleerde hij het aldus: "'De taal is een labyrint van wegen. Je komt van de ene kant en je weet de weg; je komt vam een andere kant op dezelfde plaats en je weet de weg niet meer".
Ook iedere ervaren informatie architekt weet dat het onmogelijk is - zelfs binnen één organisatie - om begrippen te standaardiseren.  Gemakens kun je niet standaardiserenHet uniforme datamodel van een organisatie bestaat niet. 

Het heeft niets te maken met onwil, autonomie, dwars liggen, macht, maar het is gewoon een gevolg van hoe de wereld nu eenmaal in elkaar zit. Die is ingewikkelder dan wij via een paar A4-tjes via een datamodel kunnen beschrijven.

De informaticus Prof. Nielen noemde consequent semantische gegevens dan ook 'gemakens', ze worden gemaakt in het hoofd van een mens. Elke mens is met zijn 100 miljard parallel werkende hersencellen intelligenter dan alle computers en computerprogramma's op de wereld bij elkaar. Als je semantiek will definiëren moet je terugvallen op onderzoekmethoden en statistische technieken uit de psychologie of linguïstiek. Je kan dan uitspraken doen in de trant van "in 85% van de gevallen verstaan gebruikers dit onder het begrip".  En dit is de reden dat je de mens altijd als tussenschakel nodig om gegevens te interpreteren, te verbeteren of te negeren. Computers kunnen dat niet, omdat computers te dom en te beperkt zijn. Moderne ontwerp technieken als de (sterk aanbevolen!!!) Informatieruimte van Jaap van Rees  erkennen dat, en stellen de mens centraal, en niet meer de gegevensstructuren.

Analytische Wijsbegeerte in de praktijk
Iedereen met enige praktijk ervaring in data modelering herkent het semantisch standaardisatie probleem. Hieronder enkele voorbeelden uit de Lizatec praktijk.

Voorbeeld: het begrip ‘omzet’’ van een onderneming. Zelfs de Belastingdienst hanteert hiervoor intern verschillende definities. Voor de BTW is de gefactureerde omzet van belang. Maar een factuur kan betrekking hebben op kosten van het jaar erna (huur en onderhoud), een aanbetaling zijn, of betrekking hebben op iets wat het jaar ervoor is geleverd. De Vennootschapsbelasting hanteert een heel ander criterium voor omzet dan de omzet belasting.  Het hangt dus van de waarnemer af welke omzet wordt bedoeld.

Voorbeeld: het begrip onderneming. Kijkt de belastingdienst naar een onderneming dan ziet zij een fiscale eenheid, het centrale bureau voor de statistiek heeft echter een heel andere onderverdeling. De belastingdienst wil nu geld hebben, het CBS wil jaren met elkaar vergelijken.  Dus twee nauw verwante overheidsorganisaties hanteren een andere definitie van wat een onderneming is.

Voorbeeld:  Binnen een producent van auto's moeten de marketing afdelingen het eens worden over de hiërarchische structuur van de product beschrijving. De dochteronderneming die kleine auto's maakt zal een structuur maken waarbij het brandstof verbruik  een onderdeel is van de kosten. De XML hiërarchie wordt:

Auto:
  Kosten: 
       Brandstof verbruik:

De dochteronderneming die snelle auto's maakt ziet wil het eigenlijk helemaal niet over de kosten hebben, weet dat men ergens Brandstof verbruik moet noemen, maar ziet het als onderdeel van de prestaties:De XML hiërarchie wordt:

Auto:
   Prestaties:
        Brandstof verbruik:

Dus twee onderdelen van hetzelfde auto concern hebben tegengestelde visies op wat een logische XML structuur is voor het beschrijven van een auto.
Hoe moet het met de XML structuur als de omzet van een hengelsportvereniging wordt vergeleken met de omzet van Schiphol?

 ________________________________________________________________

Joel on Software:  Don't Let Architecture Astronauts Scare You, April 21, 2001

XML: Too much of a good thing? September 7, 2004, David Becker, CNET