Het uniforme rekeningschema
XBRL vereist standaardisering van de administratie. Of je nu een dochter van Shell bent of van de groenteboer op de hoek, je zult op dezelfde manier je boekhouding moeten voeren.

Vroeger werd zo'n gestandariseerd systeem een 'uniform rekeningschema' genoemd. Rekeningschema's zijn in de ogen van een accountant iets ontzettend belangrijks. Ze kunnen er zelfs emotioneel over worden (ja, accountants zijn ook mensen). In de afgelopen eeuwen (!) hebben accountants dan ook vaak enorme ruzies gehad over wat nu het beste rekeningschema is. Ze zijn er nog steeds niet uit.


Met XBRL wordt een nieuwe poging gedaan om tot een uniform rekeningschema te komen. Nu worden er letters gebruikt in plaats van 3, 4, 5 of 6-cijferige rekeningnummers. Dit heet het Nationaal Taxonomie Project.

En het zijn veel letters. Sommige codes zijn 80 posities lang. Niet erg gebruiksvriendelijk voor de gemiddelde ondernemer in het mkb.

Eén XBRL-rekeningschema voor alle bedrijven?
In de tijd van partijleider Brezjnev bezocht een Amerikaanse president Rusland. Brezjnev liet hem trots zien dat ze in Rusland ook de kapper hadden geautomatiseerd: er was een gat in de muur waardoor je je hoofd steken. Een machine knipte dan je haar.  
De Amerikaanse president stelde toen de vraag: 'Maar niet ieder hoofd heeft toch dezelfde vorm?'.  Waarop Brezjnev antwoordde: 'In eerste instantie niet!'.

Kunstmatige jaarrekening
In de XBRL-opzet dient de jaarrekening niet meer de belangen van de ondernemer, maar de belangen van informatievragers als belastingdienst, CBS en financieel analisten.
Er komt een einde aan de eeuwenoude Nederlandse traditie dat de jaarrekening een getrouwe weergave moet zijn van de activiteiten van een onderneming. Voortaan is uniformiteit belangrijker dan de waarheid. Over de jaarrekeningen wordt een grauwsluier gelegd.

Onzin? Het is eenvoudig aan te tonen. Hier volgt een voorbeeld. Laten we de omzet nemen. Omzet is toch voor elk bedrijf gelijk? 
Een bedrijf kan op verschillende manieren zijn omzet weergeven. Het ene bedrijf doet het per vestiging, een ander naar klantengroep, en weer een ander naar productgroep. Het is afhankelijk van de ondernemer. Van oudsher zijn jaarrekeningen dan ook uitermate flexibel. Iedereen kan de rekening invullen op de wijze die het beste de realiteit benadert. Zo staat het nu ook in de Wet op de Jaarrekening.
Maar XBRL (Nederlandse Taxonomie Project) gaat veel verder. Het systeem wil dat omzet wordt uitgesplitst naar 'Goederen', 'Diensten' en 'Aannemingscontracten'. Voorbeeld: In het centralistische Frankrijk heeft men sinds mensen heugenis de boekhouding gestandaardiseerd. Wie wel eens een bedrijf in Frankrijk heeft overgenomen,  weet precies wat we bedoelen: een Franse jaarrekening wordt alleen begrepen door de accountant en de belastingdienst, voor ieder ander is het totaal onbegrijpelijk.
Het gevolg is dat kleine Franse bedrijven twee volledig andere jaarrekeningen hebben: een jaarrekening voor de ondernemer en aandeelhouders, en een jaarrekening voor de overheid, met alle extra kosten die erbij horen. Dit is geen eenvoudige transformatie tussen rekeningnummers, dit moet worden aangegeven op mutatieniveau, waarbij soms mutaties extra uitgesplitst moeten worden. En natuurlijk moeten beiden worden gecontroleerd door de accountant. Wat bedoelt de overheid nu precies met vermindering van de administratieve lasten? Fantastisch wellicht voor het CBS, maar als ondernemer heb je er weinig aan.  
En dat geldt niet alleen voor een ondernemer, maar ook voor zijn bank. Bankiers willen een behoorlijke jaarrekening zien. Die houden van feiten, van een juiste weergave van de werkelijkheid. Het gevolg is dat boekhouders alles twee keer moeten vastleggen: één keer  voor het CBS en één keer zoals het hoort. Bij elke factuur moet voortaan alles dubbel worden ingeboekt. Bij crediteringen wordt dit nog een paar slagen ingewikkelder. Het is maar te hopen dat je die ene factuurregel niet hoeft uit te splitsen over meerdere rubrieken.

Accountants zijn hier natuurlijk heel blij mee, want het betekent veel meer controlewerk

XBRL geeft niet de economische realiteit weer. Het is een voorbeeld van doorgeslagen regelgeving. En omdat een XBRL-jaarverslag geen getrouwe weergave is van de economische realiteit, is het gebruik van XBRL waarschijnlijk zelfs in strijd met de wet. 

Hoe zit het in het buitenland?
De machtige SEC in de Verenigde Staten is met XBRL aan het experimenteren. Inmiddels hebben de opperhoofden van de SEC het idee van een uniform rekeningschema verlaten: Gary Booth, CIO of the SEC, recently stated in a speech that the 'guiding principle I think the SEC should continue to pursue is to make sure registrants continue to have as much flexibility in the presentation of their financial statements as they currently do under U.S. GAAP accounting'.

Ierland is een dynamisch land. Het groeit snel, is zeer modern en doorspekt met ICT. Natuurlijk omarmden de Ieren dolgraag XBRL.  Om in juli 2005 het 'controversial' XBRL-experiment te stoppen:

'Both the Inland Revenue and FSA have suspended their schemes to require businesses to file information in the XBRL format until its benefits can be fully realised. Industry commentators have said that too many taxonomies have been created within XBRL, making it too complicated, time-consuming and costly for companies to use in its current guise'.

Ook in de Verenigde Staten gaat niet alles op rolletjes. De Federale regering krijgt het zelfs niet voor elkaar om de eigen Federale agentschappen met XBRL te laten communiceren:

'It is difficult because it requires common definitions for data elements. A seemingly innocuous task, it actually provokes what veterans of metadata fights call 'religious wars'. And assuming everybody concurs on a catalog of data elements, organizations must manually map their pre-existing data definitions to the new XBRL definitions'.

Waarom willen grote Amerikaanse bedrijven niet in XBRL rapporteren? Ondanks krachtig lobbyen zijn er maar 17 bedrijven in de hele Verenigde Staten die met XBRL meedoen. Veel bedrijven doen niet mee omdat ze wel wat anders te doen hebben. En dan is er nog een categorie die volgens onderzoek niet wil meedoen omdat:

'Adoption of XBRL could lead to more restrictive accounting standards in the form of a standard chart of accounts applicable to all companies. Imagining this level of regulatory control is not farfetched, in our judgment, as in recent years the Financial Accounting Standards Board has sought to impose greater uniformity in accounting treatment, even in the face of objections that these requirements distort the presentation of economic realities'.

Tegelijkertijd wordt XBRL steeds ingewikkelder. Over een jaar of tien is XBRL zo loodzwaar dat iemand wellicht op het idee komt om simpele XBRL te introduceren. En dan start de discussie weer opnieuw! (Nee, doe geen moeite, de domeinnamen www.simpleXBRL.com en www.Simple-XBRL.com hebben we al geregistreerd). 

Voor het mkb leidt XBRL tot een forse verhoging van de administratieve lasten.